Demans hastalarının çocuklarla iletişim kurarken daha ilgili, sakin ve sevgi dolu davranması, ailelerin sık gözlemlediği durumlardan biridir. Bazen demans hastası yetişkinlerle iletişim kurmakta zorlanırken bir çocuğun yanında daha huzurlu olabilir.
Peki demans hastaları çocukları neden daha çok sever?
Bu durumun tek bir nedeni yoktur. Demansın hafıza üzerindeki etkileri, duygusal hafızanın görece korunması, çocukların iletişim biçimi ve geçmişten gelen ebeveynlik duyguları bu davranışın ortaya çıkmasında rol oynayabilir.
Demansta Hafıza Kaybolurken Duygular da Kaybolur mu?
Demans denildiğinde çoğu kişinin aklına öncelikle unutkanlık gelir. Ancak demans yalnızca isimleri, tarihleri veya olayları hatırlayamamak değildir.
Hastalık ilerledikçe kişinin yeni bilgileri öğrenmesi ve yakın zamanda yaşanan olayları hatırlaması zorlaşabilir. Buna karşılık bazı duygusal tepkiler ve geçmişten gelen davranış kalıpları daha uzun süre korunabilir.
Bu nedenle kişi bir yakınının adını hatırlamayabilir ancak o kişinin yanında kendisini huzurlu hissedebilir.
Başka bir ifadeyle:
Kişi bazen insanı hatırlamayabilir ama o insanın onda oluşturduğu duyguyu hissedebilir.
Bu nedenle demans bakımında yalnızca “Hatırlıyor mu?” sorusuna odaklanmak yerine “Yanında kendisini nasıl hissediyor?” sorusu da önemlidir.
Çocuklar Demans Hastalarına Neden Daha Güvenli Gelebilir?
Çocukların iletişim biçimi çoğu zaman daha doğal ve doğrudandır.
Bir çocuk:
- Hastanın neden aynı soruyu tekrar sorduğunu sorgulamayabilir.
- Onu düzeltmeye çalışmayabilir.
- Geçmişi hatırlaması için baskı yapmayabilir.
- Daha fazla gülümseyebilir ve göz teması kurabilir.
- Yanında sessizce oturabilir.
- Birlikte resim yapmak veya oyun oynamak gibi basit etkinliklere katılabilir.
Bu yaklaşım, demans hastasının üzerindeki bilişsel baskıyı azaltabilir.
Özellikle ileri evre demansta uzun sohbetlerden çok basit, sakin ve duygusal olarak anlamlı etkileşimler daha uygun olabilir.
Geçmişteki Ebeveynlik Duyguları Yeniden Ortaya Çıkabilir
Bazı demans hastalarında çocuklarla iletişim sırasında koruyucu ve şefkatli davranışların ortaya çıktığı görülebilir.
Bunun bir nedeni, kişinin geçmişte anne veya baba olarak üstlendiği rolün oluşturduğu davranış kalıplarının uzun süre korunabilmesidir.
Örneğin bir demans hastası çocuğun saçını okşayabilir, ona yemek yedirmeye çalışabilir veya üşüyüp üşümediğini sorabilir.
Bu davranışlar, hastanın geçmişteki bakım verme rolüyle ilişkili olabilir.
Peki Aileler Ne Yapmalı?
Burada çok önemli bir nokta var.
Demans hastasının yakınları, hastanın kendileriyle görüşmesini veya kendilerini tanımasını zorunlu hale getirmemelidir.
Aileler bazen iyi niyetle:
“Beni tanıman gerekiyor.”
“Ben senin kızınım.”
“Beni nasıl unutursun?”
“Torunlarını görmen lazım.”
“Bizimle gelmek zorundasın.”
gibi cümleler kullanabilir.
Ancak bu tür ifadeler hastanın hatırlama kapasitesini artırmaz. Tam tersine, kişi neden cevap veremediğini anlayamadığında kaygı ve huzursuzluk yaşayabilir.
Ziyareti Bir Sınava Dönüştürmeyin
Demans hastasının yakını ziyaret ettiğinde amaç hastanın hafızasını test etmek olmamalıdır.
“Ben kimim?”
“Bugün günlerden ne?”
“Beni hatırladın mı?”
“Torununun adı ne?”
gibi sorular arka arkaya sorulduğunda ziyaret, hasta açısından bir sınava dönüşebilir.
Bunun yerine:
“Ben geldim, biraz yanında oturacağım.”
“Bak, torununun fotoğrafını getirdim.”
“İstersen birlikte müzik dinleyelim.”
“Bugün bahçeye çıkmak ister misin?”
gibi daha düşük beklentili ve sakin bir iletişim tercih edilebilir.
Demans Hastasını Ziyarete veya Etkinliğe Zorlamak Doğru mu?
Her hasta aynı değildir.
Bazı demans hastaları kalabalık ortamlardan, uzun ziyaretlerden veya ev dışına çıkmaktan hoşlanabilir. Bazıları ise kısa süreli ziyaretleri veya tanıdık ortamları tercih edebilir.
Bu nedenle “Mutlaka gelsin”, “Mutlaka bizi görsün” veya “Çocuklarını mutlaka tanımalı” şeklinde yaklaşmak yerine hastanın o günkü ruhsal ve fiziksel durumuna bakmak gerekir.
Hastanın huzursuz olduğu görülüyorsa ziyareti kısaltmak veya başka bir zamana bırakmak başarısızlık değildir.
Tam tersine, hastanın sınırlarına saygı göstermek profesyonel demans bakımının önemli bir parçasıdır.
Çocuklarla Görüşmek Demans Hastasına Nasıl Fayda Sağlayabilir?
Uygun koşullarda çocuklarla geçirilen zaman hastaya olumlu duygular sağlayabilir.
Örneğin:
- Birlikte resim yapmak
- Fotoğraflara bakmak
- Müzik dinlemek
- Bahçede kısa bir yürüyüş yapmak
- Birlikte çiçek sulamak
- Basit bir oyun oynamak
- Sadece yan yana oturmak
gibi aktiviteler kullanılabilir.
Buradaki amaç hastaya bir şey öğretmek veya geçmişi hatırlatmak değil, o anda olumlu bir deneyim yaşamasını sağlamaktır.
Demans Bakımında “Hatırlamak” Kadar “Hissetmek” de Önemlidir
Demans hastasının ailesini tanımaması veya isimleri karıştırması, aile sevgisinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Bazen kişi:
“Sen kimsin?”
diyebilir.
Ama aynı kişinin yanında sakinleşebilir, elini tutabilir veya gülümseyebilir.
Bu nedenle ailelerin demansı yalnızca unutkanlık üzerinden değerlendirmemesi gerekir.
Hastanın davranışlarının arkasındaki duyguyu anlamaya çalışmak, iletişimi önemli ölçüde kolaylaştırabilir.
Ailelere Önemli Bir Hatırlatma
Demans hem hasta hem de aile için zorlayıcı bir süreçtir.
Yakınların zaman zaman üzülmesi, hastanın kendilerini tanımamasından dolayı kırılması veya “Eskiden böyle değildi” diye düşünmesi son derece anlaşılabilir.
Ancak hastadan eski bilişsel kapasitesini göstermesini beklemek çoğu zaman ilişkiyi daha da zorlaştırabilir.
Aile için en önemli değişimlerden biri şudur:
“Beni hatırlıyor mu?” sorusundan “Benim yanımda kendisini güvende hissediyor mu?” sorusuna geçebilmek.
Bazen kısa bir ziyaret, birlikte dinlenen bir şarkı veya birkaç dakikalık sakin bir sohbet; uzun ve zorlayıcı bir ziyaretin sağlayamadığı olumlu etkiyi yaratabilir.
Sonuç
Demans hastalarının çocuklarla daha rahat iletişim kurması; duygusal hafızanın korunması, çocukların daha doğal iletişim kurması ve geçmişteki bakım verme rollerinin etkisi gibi birçok faktörle ilişkili olabilir.
Ancak her demans hastasının farklı olduğu unutulmamalıdır.
Demans bakımında temel hedef, hastayı sürekli hatırlamaya zorlamak değil; onun mümkün olduğunca güvende, sakin, değerli ve anlaşılmış hissetmesini sağlamaktır.
Aile ziyaretleri de bu anlayışla planlandığında hem hasta hem de aile için daha sağlıklı bir iletişim ortamı oluşturulabilir.
Asya Bakımevi – Maltepe Yaşlı Bakım Merkezi
İstanbul Anadolu Yakası’nda demans ve yaşlı bakımında profesyonel destek, düzenli gözlem ve kişiye özel bakım yaklaşımı önem taşıyoruz.
Demans hastası yakınız için bakım süreci hakkında bilgi almak için Asya Bakımevi ile iletişime geçebilirsiniz.