Yaşlılarda unutkanlık ne zaman normaldir? Hangi belirtiler demans açısından değerlendirilmelidir? Yaşlılarda unutkanlık ve bilişsel değişim hakkında bilinmesi gerekenler.

Unutkanlık Her Zaman Demans Anlamına Gelmez

Yaşlanmayla birlikte bazı bilgileri daha yavaş hatırlamak, isimleri kısa süreliğine unutmak veya zaman zaman bir eşyanın nerede olduğunu hatırlayamamak görülebilir.

Ancak burada önemli olan yalnızca unutkanlığın varlığı değil, kişinin günlük yaşamını ne ölçüde etkilediğidir.

Örneğin kişinin zaman zaman bir ismi hatırlayamaması ile sürekli olarak yakınlarının isimlerini karıştırması aynı durum değildir.

Bu nedenle yaşlılarda unutkanlığı değerlendirirken değişimin sıklığına, ilerleyip ilerlemediğine ve günlük yaşam üzerindeki etkisine bakmak gerekir.

Hangi Belirtiler Dikkat Gerektirir?

Aşağıdaki değişiklikler fark edildiğinde profesyonel değerlendirme düşünülmelidir:

Günlük işlerde zorlanma

Daha önce rahatlıkla yaptığı yemek hazırlama, para yönetimi, ilaçlarını takip etme veya kişisel bakım gibi işlerde belirgin zorlanma ortaya çıkabilir.

Zaman ve yer karışıklığı

Kişi bulunduğu yeri, günü veya zamanı anlamakta zorlanabilir. Daha önce iyi bildiği bir yerde yönünü kaybedebilir.

Aynı soruları tekrar tekrar sorma

Kısa süre önce verilen cevabı hatırlayamama nedeniyle aynı soruların sık tekrarlanması görülebilir.

Kelime bulmakta zorlanma

Konuşma sırasında daha önce kullandığı kelimeleri bulmakta zorlanabilir veya anlatmak istediği şeyi ifade etmekte güçlük yaşayabilir.

Davranış değişiklikleri

İçe kapanma, belirgin huzursuzluk, ilgisizlik, şüphecilik veya kişilik özelliklerinde belirgin değişiklikler ortaya çıkabilir.

Eşyaları kaybetme ve yerlerini hatırlayamama

Eşyaların alışılmadık yerlere bırakılması ve daha sonra nerede olduğunun hatırlanamaması dikkat çekebilir.

Peki Bu Belirtiler Kesin Olarak Demans Mıdır?

Hayır.

Unutkanlık ve bilişsel değişikliklerin farklı nedenleri olabilir. Uyku bozuklukları, depresyon, bazı ilaçların etkileri, beslenme sorunları ve çeşitli sağlık problemleri bilişsel performansı etkileyebilir.

Özellikle ani başlayan veya kısa sürede belirginleşen değişiklikler, “demans ilerledi” şeklinde değerlendirilmeden önce ayrıca ele alınmalıdır.

Bu nedenle yalnızca davranışa bakarak tanı koymak doğru değildir.

Ailelerin Yaptığı En Yaygın Hata

Aileler bazen ilk değişiklikleri:

“Yaşlandı, normal.”

şeklinde değerlendirebilir.

Bazen de bunun tam tersi olur ve her unutkanlık demans olarak yorumlanabilir.

Her iki yaklaşım da doğru değildir.

Önemli olan kişinin kendi önceki durumuyla karşılaştırılmasıdır.

“Eskiden ne yapabiliyordu?”

“Şimdi neyi yapmakta zorlanıyor?”

“Bu değişiklik ne zamandır var?”

“Yavaş mı gelişti, yoksa aniden mi ortaya çıktı?”

Bu soruların cevapları doğru değerlendirme açısından önem taşır.

Yaşlı Bakımında Gözlem Neden Önemlidir?

Özellikle demans yaşayan bireyler yaşadıkları değişiklikleri kendileri ifade etmekte zorlanabilir.

Bu nedenle bakım ekibinin günlük gözlemleri önem kazanır.

Bir kişinin;

• Daha az yemek yemesi,
• Daha fazla uyuması,
• Konuşmasının azalması,
• Daha huzursuz hale gelmesi,
• Günlük aktivitelere katılmaması

tek başına değerlendirildiğinde küçük bir değişiklik gibi görünebilir.

Ancak bu değişikliklerin ne zaman başladığı ve kişinin önceki durumundan ne kadar farklı olduğu takip edildiğinde çok daha anlamlı hale gelir.

Asya Bakımevi’nde Yaklaşımımız

Yaşlı bakımında yalnızca mevcut duruma bakmak yerine kişinin günlük değişimlerini takip etmek önemlidir.

Asya Yaşlı Bakım Merkezi’nde bakım ekibi tarafından yapılan gözlemler; gerektiğinde hemşirelik değerlendirmeleri, sağlık takibi ve ilgili profesyonellere aktarılan bilgilerle birlikte ele alınır.

Çünkü iyi bakım yalnızca “bir sorun var” demek değildir.

Sorunun ne zaman başladığını, nasıl değiştiğini ve kişinin genel durumunu doğru aktarabilmektir.

Sonuç

Her unutkanlık demans değildir.

Ancak belirgin, tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen değişiklikler de yalnızca yaşlılık olarak görülmemelidir.

Erken fark etmek, doğru değerlendirmek ve düzenli takip etmek; yaşlı bireyin yaşam kalitesini korumak ve bakım ihtiyaçlarını doğru belirlemek açısından önemlidir.

Unutkanlığı değil, değişimi takip etmek gerekir.