Yaşlı yakınına bakım veren aileler neden suçluluk hisseder? Demans ve yaşlılık sürecinde ailelerin yaşadığı suçluluk, yetersizlik ve karar verme güçlüğünü ele alıyoruz.
“Acaba Yeterince İlgileniyor Muyum?”
Yaşlı bir yakının bakım sorumluluğunu üstlenmek, aileler için yalnızca fiziksel bir sorumluluk değildir.
Aynı zamanda yoğun bir duygusal süreçtir.
Özellikle demans gibi zaman içerisinde bakım ihtiyacının artabildiği durumlarda aileler kendilerine sık sık şu soruları sorabilir:
“Daha fazlasını yapabilir miydim?”
“Onu neden evde bakamadım?”
“Bakımevine vermek doğru karar mı?”
Bu soruların altında çoğu zaman sevgi, sorumluluk duygusu ve kaybetme korkusu vardır.
Suçluluk Nereden Gelir?
Ailelerin suçluluk hissetmesinin birçok nedeni olabilir.
“Her şeyi kendim yapmalıyım” düşüncesi
Bazı aile bireyleri bakım sorumluluğunu tamamen kendi üzerlerine almak ister.
Ancak yaşlı bireyin ihtiyaçları arttıkça;
- 24 saat gözetim,
- ilaç takibi,
- beslenme,
- kişisel bakım,
- gece güvenliği,
- davranış değişikliklerinin takibi
gibi sorumluluklar tek bir kişinin taşıyabileceğinden çok daha büyük hale gelebilir.
NIA da aile bakım verenlerinin zaman zaman her şeyi tek başına yapmaları gerektiğini düşündüklerini ve yardım istemekte zorlanabildiklerini belirtiyor.
“Bakımevine yerleştirirsem onu terk etmiş olurum” düşüncesi
Bu, ailelerdeki en güçlü suçluluk kaynaklarından biridir.
Oysa profesyonel bakım almak, sevdiğimiz kişiyi terk etmek anlamına gelmez.
Tam tersine, bakım ihtiyacının ailenin mevcut imkanlarını aştığı noktada profesyonel destek almak, kişinin ihtiyaç duyduğu bakımın sürdürülebilmesini sağlayabilir.
NIA, Alzheimer hastasının evde bakımının artık mümkün olmadığı durumlarda uzun süreli bakım seçeneğinin kişinin ihtiyaç duyduğu bakım düzeyini sağlamak için uygun, hatta bazı durumlarda gerekli olabileceğini belirtiyor. Bu karar sonrasında suçluluk, üzüntü ve rahatlama gibi farklı duyguların aynı anda yaşanabileceğini de vurguluyor.
“Evde Bakamadım” Başarısızlık Değildir
Bir aile bireyinin profesyonel bakım desteğine ihtiyaç duyması, ailenin başarısız olduğu anlamına gelmez.
Çünkü sevgi ile profesyonel bakım aynı şey değildir.
Aile;
sevgiyi, bağı ve aidiyeti sağlar.
Profesyonel bakım ekibi ise;
sistematik bakım, gözlem, takip ve günlük yaşam desteğini sağlar.
Bu iki yaklaşım birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir.
Tam tersine, birlikte yürüdüklerinde daha güçlü bir bakım sistemi oluşturabilirler.
Suçluluk Duygusu Gerçekçi Olmayan Beklentilerden Beslenebilir
Alzheimer Derneği, bakım verenlerde suçluluğun bazen “Her şeyi yapmalıyım”, “Her gün ziyaret etmeliyim” veya “Evde bakamıyorsam başarısız oldum” gibi gerçekçi olmayan beklentilerle ilişkili olabileceğini belirtiyor.
Burada önemli olan şudur:
Kendinizden beklediğiniz şey gerçekten mümkün mü?
Bir insanın aynı anda;
- çalışması,
- kendi ailesine zaman ayırması,
- kendi sağlığını koruması,
- ekonomik sorumluluklarını sürdürmesi
ve aynı zamanda 24 saat profesyonel bakım gerektiren bir yakının bütün bakımını tek başına üstlenmesi her zaman mümkün olmayabilir.
Bu bir başarısızlık değildir.
Bu, bakım ihtiyacının büyüdüğünü gösterir.
Bakımevine Yerleştirmek “Vazgeçmek” Değildir
Bakımevine yerleşme kararı birçok aile için kolay değildir.
Ancak doğru kurum seçildiğinde aile, bakımın dışında kalmak zorunda değildir.
Aksine aile;
- Yakınının bakım planına dahil olabilir.
- Düzenli bilgi alabilir.
- Gözlemleri bakım ekibiyle paylaşabilir.
- Ziyaretlerini sürdürebilir.
- Yakınının ihtiyaçlarını ve geçmişini ekibe aktarabilir.
Böylece bakım sorumluluğu tamamen aileden alınmak yerine profesyonel bir ekiple paylaşılmış olur.
Ailelerin Sürece Dahil Olması Neden Önemlidir?
Profesyonel bakım ekibi yaşlı bireyi günlük olarak gözlemleyebilir.
Ancak aile, kişinin geçmişini en iyi bilen taraftır.
Hangi alışkanlıklara sahip olduğu, nelerden hoşlandığı, hangi davranışlarının normal olduğu veya geçmişte nasıl bir yaşam sürdüğü konusunda aileden alınan bilgiler bakım ekibine önemli katkı sağlayabilir.
Bu nedenle iyi bir bakım sistemi aileyi dışarıda bırakmaz.
Aile ile bakım ekibi arasında iletişim kurar.
Suçluluk Yerine İş Birliği
Ailelerin kendilerine şu soruyu sormaları daha sağlıklı olabilir:
“Yeterince iyi bir aile miyim?”
yerine:
“Sevdiğim kişinin ihtiyaçlarını en doğru şekilde nasıl karşılayabiliriz?”
İkinci soru suçluluk üzerine değil, çözüm üzerine kuruludur.
Sonuç
Yaşlı bakımında suçluluk duygusu oldukça insani bir duygudur.
Ancak suçluluk, her zaman gerçeği yansıtmaz.
Bazen sevdiğimiz kişi için yapabileceğimiz en doğru şey, her şeyi tek başımıza yapmak değil; ihtiyaç duyulan desteği zamanında kabul etmektir.
Profesyonel bakım almak, sevdiğimiz kişiden uzaklaşmak değildir.
Bakım sorumluluğunu paylaşmaktır.
Ve bazen paylaşmak, hem yaşlı birey hem de aile için daha sağlıklı bir yol oluşturur.
Asya Yaşlı Bakım Merkezi olarak aileleri bu sürecin dışında değil, içinde görüyoruz. Çünkü yaşlı bakımının en önemli parçalarından biri yalnızca yaşlı bireyin değil, ailesinin de anlaşılmasıdır.